Kalendarz adwentowy z kawą – który wybrać, żeby nie przepłacić?

W zeszłym roku pierwszy raz zamiast czekoladek kupiłam sobie kalendarz adwentowy z kawą. Każdego ranka otwierałam jedno okienko, mieliłam porcję ziaren i parzyłam kawę, której wcześniej nie znałam. Nie wszystkie mi smakowały, ale po 24 dniach miałam w notesie listę palarni, do których wróciłam w styczniu. Od tamtej pory co roku w listopadzie dostaję od znajomych to samo pytanie. Który kalendarz kupić, żeby nie wyrzucić pieniędzy w błoto?

Odpowiedź nie jest oczywista, bo pod tą samą nazwą kryją się zupełnie różne rzeczy. Za około 70 zł kupisz pudełko z 24 saszetkami mielonej kawy smakowej. Za 400 zł dostaniesz słoiczki ze świeżo palonym ziarnem od kilku palarni specialty. Oba mają 24 okienka, ale w filiżance to dwa różne światy. Kiedy policzyłam, ile w każdym z nich kosztuje jedna kawa, wyszło coś, co może Cię zaskoczyć.

Dlaczego kalendarz z kawą to hit tego sezonu

Kawosz nie czeka w grudniu na czekoladki. Czeka za to na pretekst, żeby co rano zatrzymać się na chwilę przy filiżance, kiedy za oknem jest ciemno do ósmej. Kalendarz adwentowy, w którym za każdym okienkiem czeka inna kawa, daje taki pretekst przez cały miesiąc. I to naprawdę przez cały, bo z kalendarzem kawowym dużo łatwiej wytrwać do końca niż z czekoladowym. Każdy zna kogoś, kto zjadł wszystkie czekoladki jednego wieczoru. Z kawą to się nie uda, bo 24 kaw na raz nikt nie wypije. Otwierasz więc okienko po okienku i każdego ranka z ciekawością sprawdzasz, co kryje kolejne.

Jest też drugi, bardzo praktyczny powód. Żeby samodzielnie spróbować 24 kaw z różnych palarni, trzeba by kupić 24 paczki po 250 g. To ponad tysiąc złotych i sześć kilogramów kawy w szafce. Kalendarz pozwala poznać tyle samo kaw w małych porcjach, bez zapasów na pół roku.

Palarnie specialty coraz chętniej robią kalendarze razem z innymi palarniami. HAYB z Warszawy w wersji pod filtr ma 17 swoich kaw i 7 od zaprzyjaźnionych palarni z Polski i z zagranicy. Coffee Mates łączy swoje kawy z kawami palarni gościnnych, a w kalendarzu, który sprzedaje Kaffia, każde okienko to inna palarnia, w sumie z dwunastu krajów Europy. Dla mnie to najfajniejsza część całej zabawy. Poznajesz palarnie spoza swojej zwykłej listy i po jednej filiżance wiesz, czy chcesz kupić od nich całą paczkę.

Kalendarze z palarni są przy tym wydawane w krótkich seriach, najczęściej w przedsprzedaży. W tym roku część kalendarzy z polskich palarni wyprzedała się, zanim w ogóle trafiła do wysyłki. Jeśli myślisz o takim prezencie, pamiętaj też o jednym szczególe. Kalendarz trzeba wręczyć przed 1 grudnia, więc to prezent na koniec listopada, a nie pod choinkę.

Co zwykle jest w środku kalendarza z kawą

Zanim zaczniesz porównywać ceny, sprawdź, w jakiej formie jest kawa. To ona decyduje, czy kalendarz w ogóle sprawdzi się w Twojej kuchni albo u osoby, której chcesz go dać.

Kapsułki

W kalendarzach kapsułkowych dostajesz 24 kapsułki, najczęściej do ekspresów zgodnych z Nespresso. W jednej kapsułce jest około 5 g kawy, czyli porcja na espresso albo małą czarną. To najwygodniejsza opcja, ale działa tylko wtedy, gdy masz odpowiedni ekspres. W świątecznych zestawach często trafiają się kawy smakowe, na przykład z karmelem czy orzechem, a o pochodzeniu ziaren zwykle dowiesz się niewiele.

Drip bagi

Drip bag to saszetka z filtrem, w której jest 10–12 g zmielonej kawy. Rozkładasz kartonowe uszka, wieszasz ją na kubku i zalewasz wodą. Nie potrzebujesz młynka, wagi ani czajnika z cienką wylewką, dlatego taki kalendarz sprawdzi się w biurze, w podróży i u osoby, która dopiero zaczyna przygodę z kawą specialty. Dobre palarnie pakują każdą saszetkę osobno w szczelną kopertę, często z azotem zamiast powietrza, więc mielona kawa dłużej trzyma aromat.

Ziarno

Kalendarze z palarni specialty to najczęściej małe słoiczki, tuby albo puszki z ziarnem. Porcja ma zwykle od 18 do 36 g, czyli wystarcza na jedną albo dwie kawy przelewowe. Ziarno najdłużej zachowuje smak, ale musisz mieć młynek. Ciekawie rozwiązane są kalendarze do espresso. HAYB w wersji espresso daje 12 słoików po 100 g, czyli jeden na dwa dni. Przy espresso to ma sens, bo zanim ustawisz młynek pod nową kawę, zrobisz kilka shotów. Te próbne też da się wypić, na przykład z mlekiem.

Kawa mielona

Saszetki z mieloną kawą to typowa zawartość kalendarzy z marketów, sieci księgarni i dużych sklepów internetowych. Najczęściej jest to kawa aromatyzowana, czyli smakowa: piernikowa, orzechowa, waniliowa. Takie kalendarze kosztują zwykle od 70 do 120 zł i dla kogoś, kto lubi kawy smakowe, będą miłym gestem. Pamiętaj tylko, że mielona kawa szybko traci aromat, a na takich opakowaniach rzadko znajdziesz datę palenia.

Do tego część kalendarzy ma dodatki: herbatę, czekoladę, stojak albo zdrapkę do zaznaczania wypitych kaw. Jeśli kupujesz kalendarz na prezent, najpierw dowiedz się, czym parzy obdarowana osoba. Bez młynka najlepsze będą drip bagi. Ekspres kolbowy to sygnał, żeby szukać wersji espresso. Ekspres kapsułkowy zawęża wybór do kapsułek.

Jak czytać etykietę kalendarza z kawą

Ładne pudełko z okienkami niewiele mówi o kawie. Ja przed zakupem sprawdzam pięć rzeczy i to zwykle wystarcza, żeby odróżnić kalendarz dla kawosza od pudełka z gadżetem w środku.

Palarnia. Przy kalendarzu specialty zobaczysz, kto palił kawę, a jeśli w środku są kawy gości, także listę tych palarni. W tańszych kalendarzach często znajdziesz tylko nazwę firmy, która zestaw skompletowała. To nie musi oznaczać złej kawy, ale nie dowiesz się, skąd pochodzi i jak była palona.

Data palenia. To dla mnie najważniejsza informacja. Kawa pod filtr najlepiej smakuje mniej więcej od tygodnia do kilku tygodni po paleniu. Kalendarz składa się w listopadzie, więc kawa z 24 grudnia ma już za sobą kilka tygodni. Przy szczelnym opakowaniu to nie problem, ale warto wiedzieć, jak palarnia pakuje porcje. Na kawie z marketu zwykle jest tylko data minimalnej trwałości, czyli „najlepiej spożyć przed”, odległa o rok albo dwa. Ona mówi, do kiedy producent ręczy za jakość, a nie kiedy kawa smakuje najlepiej.

Nie zdziw się, jeśli w kalendarzu z palarni nie zobaczysz od razu wszystkich szczegółów. HAYB i Coffee Mates umieszczają na każdej porcji kod QR z opisem kawy, a w HAYB kod działa dopiero od dnia przypisanego do okienka. To część niespodzianki. Datę palenia i sposób pakowania i tak warto sprawdzić w opisie albo zapytać o nie palarnię.

Pochodzenie. Sam kraj to minimum. Dobrze, gdy jest region, nazwa farmy albo stacji obróbki, odmiana i metoda obróbki, na przykład washed albo natural. Napis „100% Arabica” niewiele mówi o jakości, bo arabika z marketu i arabika z mikrolotu to zupełnie inne kawy.

Przeznaczenie. Kawy specialty pali się zwykle pod konkretną metodę parzenia. Jasna kawa pod filtr zaparzona w ekspresie kolbowym często wychodzi bardzo kwaśna, a ciemna kawa do espresso w dripie może być gorzka i płaska. Na etykiecie szukaj słów filter, espresso albo omniroast. To ostatnie oznacza kawę paloną tak, żeby nadawała się do obu metod.

Gramatura porcji. Drip bag ma 10–12 g kawy, porcja ziaren 18–21 g wystarcza na jedną kawę, a 36 g na dwie. Mała porcja oznacza, że nie masz drugiej szansy, jeśli coś pójdzie nie tak. Dlatego przy kalendarzu z ziarnem trzymaj się jednego sprawdzonego przepisu, na przykład na V60, i zmieniaj tylko kawę. Jeśli wśród składników widzisz słowo „aromat”, masz w rękach kawę aromatyzowaną.

Specialty czy marketowy: ile płacisz za jedną filiżankę

Ceny kalendarzy wyglądają na pierwszy rzut oka prosto. Jeden kosztuje 80 zł, drugi 400 zł, więc pierwszy wydaje się okazją. Dopiero cena za filiżankę pokazuje, za co naprawdę płacisz. Przy kawie przelewowej liczę 15 g na kubek, a poniżej zebrałam ceny ze sklepów z listopada.

• kawa ziarnista z marketu w paczce 1 kg (80–110 zł): około 1,20–1,70 zł za kubek,
• kawa mielona z marketu w paczce 250 g: około 1,40–2,50 zł,
• kapsułka zgodna z Nespresso: około 2–3,30 zł za jedną małą kawę,
• ziarno specialty w paczce 250 g (45–70 zł): około 2,50–4,20 zł,
• drip bag specialty: zwykle 5–6 zł w paczce po 8–10 sztuk, 8–11 zł pojedynczo,
• kalendarz z mieloną kawą z marketu (70–120 zł): około 3–5 zł za saszetkę,
• kalendarz z palarni specialty (350–400 zł): około 15–17 zł za okienko.

Pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy, dotyczy kapsułek. Kilogram kawy w kapsułkach kosztuje od mniej więcej 380 do ponad 600 zł, czyli więcej niż kilogram dobrego ziarna specialty. Za wygodę płaci się tu bardzo dużo.

Kalendarz z marketu też nie jest tak tani, jak wygląda. Jeśli w saszetce jest porcja na jeden kubek, płacisz za nią mniej więcej dwa razy więcej niż za kubek kawy z paczki stojącej obok na sklepowej półce. Dużą część tej ceny stanowią pudełko, okienka i 24 różne smaki. Jeśli obdarowana osoba lubi kawy smakowe, to w porządku. Jeśli pije czarną kawę bez dodatków, lepiej przeznaczyć te pieniądze na coś innego.

Kalendarz specialty to najdroższa opcja, ale tu sprawa jest ciekawsza. Za okienko płacisz 15–17 zł. W przeliczeniu na kilogram daje to od około 450 do prawie 900 zł, podczas gdy ziarno specialty w paczkach po 250 g kosztuje mniej więcej 170–280 zł za kilogram. Płacisz więc dwa do czterech razy więcej za gram. W zamian dostajesz dobór kaw, staranne pakowanie małych porcji, kawy palarni gościnnych i często rzadkie mikroloty. Runty Roaster zapowiadał w swoim kalendarzu co najmniej cztery kawy konkursowe i cztery kawy z odmiany Geisha, a takich kaw zwykle nie kupuje się na co dzień.

Żeby nie przepłacić, przelicz cenę na gram, a nie na okienko. Między kalendarzami z palarni różnice potrafią być duże. Przy HAYB w wersji pod filtr każde okienko ma 36 g, więc za jedną kawę wychodzi około 8 zł. Mniej więcej tyle kosztuje pojedynczy drip bag, a to nadal mniej niż przelew w kawiarni. Przy porcjach po 18–21 g ta sama kwota starcza tylko na jeden kubek. Sprawdź też, ile kaw pochodzi od gości i czy są wśród nich kawy, których nie kupisz w zwykłej ofercie palarni. Jeśli w środku są tylko stałe kawy jednej palarni w mniejszych opakowaniach, taniej wyjdzie kupić je w paczkach.

Pamiętaj jednak, że w dobrym kalendarzu nie płacisz tylko za gramy. Płacisz też za różnorodność, o którą trudno gdziekolwiek indziej. Nigdzie nie kupisz w jednym miejscu 24 kaw z kilkunastu palarni w porcjach na jedną czy dwie filiżanki. Żeby zebrać podobny zestaw samodzielnie, trzeba by zamawiać z wielu sklepów i za każdą przesyłkę płacić osobno. Do tego codzienne odkrywanie nowej kawy to zupełnie inne doznanie niż picie przez dwa tygodnie tej samej paczki. Rano otwierasz okienko, parzysz, próbujesz i porównujesz z wczorajszą kawą. Po kilku dniach zaczynasz wyłapywać różnice między Etiopią a Kolumbią czy między obróbką washed a natural. Pod koniec grudnia masz za sobą coś w rodzaju domowego kursu degustacji. Dla mnie to jest warte dopłaty, o ile kalendarz naprawdę daje taką różnorodność, a nie kilka kaw powtarzanych w kółko.

Jak złożyć własny kalendarz z drip bagów albo próbek z palarni

W tym roku składam kalendarz sama. Wychodzi mi za mniej niż połowę ceny gotowego z palarni, a kawa jest tej samej klasy. Do tego sama decyduję, co trafi do okienek.

Wersja z drip bagów jest najprostsza i nie wymaga żadnego sprzętu. Kup dwie albo trzy paczki po 8–10 saszetek od różnych palarni. W paczkach jedna saszetka kosztuje zwykle 5–6 zł, czasem trochę więcej. Brakujące okienka uzupełnij pojedynczymi drip bagami za 8–11 zł, na przykład Geishą albo kawą co-fermentowaną na weekend. Za 24 saszetki zapłacisz około 130–180 zł. To niewiele więcej niż za kalendarz z mieloną kawą smakową z marketu, a w kubku dostajesz kawę specialty z datą palenia na opakowaniu.

Wersja z ziaren wymaga młynka, ale daje więcej frajdy. Wiele palarni sprzedaje zestawy degustacyjne. Na przykład HAYB Tasting Box to cztery paczki po 60 g za 99 zł, czyli 16 porcji po 15 g. Jeśli dołożysz do tego paczkę ośmiu drip bagów na poranki, kiedy nie masz czasu mielić, masz 24 okienka za mniej więcej 145 zł. Możesz też kupić dwie paczki ziaren po 250 g i podzielić je na porcje. Z jednej paczki wychodzi 16 kaw po 15 g, więc z dwóch zostanie Ci jeszcze zapas na początek stycznia.

Do pakowania wystarczą papierowe torebki z numerami, małe słoiczki albo woreczki strunowe. Na każdej porcji zapisuję palarnię, nazwę kawy i datę palenia, a do kilku okienek wkładam karteczkę z przepisem. Ziarno trzymaj w szczelnych pojemnikach, z dala od światła i kaloryfera.

Najważniejszą lekcję wyniosłam z pierwszej próby. W domowych słoiczkach i torebkach kawa starzeje się szybciej niż w szczelnych opakowaniach z palarni. Ziarno, które porcjujesz pod koniec listopada, w drugiej połowie grudnia nie smakuje już tak dobrze jak w pierwszych dniach. Dlatego składam kalendarz w dwóch turach. Pierwsze 12 okienek wypełniam pod koniec listopada, a kolejne 12 w połowie grudnia, kawą prosto z palarni. Drip bagi pakowane w azocie mogą czekać spokojnie przez cały miesiąc, więc w wersji mieszanej daję je raczej na drugą połowę grudnia.

Warto też pomyśleć o kolejności. Na początek daję kawy łagodne i znajome, z nutami czekolady i orzechów, na przykład z Brazylii. Jaśniejsze, owocowe kawy z Etiopii czy Kenii przychodzą w drugim tygodniu, a eksperymenty z fermentacją na koniec. Na 24 grudnia zostawiam coś wyjątkowego, na co normalnie szkoda mi pieniędzy na całą paczkę. Jeśli któraś kawa wyjdzie za mocna albo za kwaśna, dolej trochę gorącej wody albo mleka. Szkoda wylewać dobrą kawę tylko dlatego, że pierwsze parzenie nie trafiło w Twój gust.

Gdzie kupić kalendarz adwentowy z kawą w Polsce

Gotowe kalendarze specialty najlepiej kupować bezpośrednio w sklepach internetowych palarni. Przedsprzedaż rusza zwykle w październiku albo na początku listopada, a wysyłka w drugiej połowie listopada. HAYB z Warszawy robi dwie wersje, pod filtr i do espresso. Swoje kalendarze przygotowały też Coffee Mates i Runty Roaster, ale u nich zapisy skończyły się jeszcze przed połową listopada. Jeśli chcesz mieć wybór, w przyszłym roku zacznij szukać w październiku i obserwuj profile palarni w mediach społecznościowych, bo tam najpierw pojawiają się informacje o przedsprzedaży.

Drugie miejsce to sklepy z kawą specialty, które sprzedają kawy wielu palarni, na przykład Coffeedesk czy Kaffia. Znajdziesz tam kalendarze palarni zagranicznych, takie jak duńska La Cabra, ale też drip bagi i małe paczki polskich palarni, z których złożysz własny kalendarz. Drip bagi mają w ofercie między innymi Coffee Plant, Instytut Kawy i Bracia Ziółkowscy, a w samym Coffeedesku znajdziesz ich kilkadziesiąt rodzajów.

Nie pomijaj też kawiarni specialty w swoim mieście. Większość z nich sprzedaje ziarno i drip bagi lokalnych palarni, a barista chętnie podpowie, co pasuje do Twojego sposobu parzenia. Często dostaniesz tam też kawę, której nie ma w sklepach internetowych.

Jeśli nie wiesz, od której palarni zacząć, zajrzyj do Specialty Atlas. Znajdziesz tam palarnie i ziarna dopasowane do Twojego smaku. Lab pyta o ulubione nuty smakowe, kwasowość, stopień palenia i sprzęt, a potem przy każdym ziarnie pokazuje procent dopasowania. Przy składaniu własnego kalendarza to bardzo wygodne, bo zamiast losować kawy z półki wybierasz 24, które mają realną szansę Ci posmakować. Przy ziarnie zobaczysz też kawiarnie, które mają je teraz na barze. A każda kawa oceniona w grudniu poprawia kolejne podpowiedzi, więc w styczniu będzie Ci łatwiej wybrać tę jedną, którą kupisz w dużej paczce.

Kalendarze z mieloną kawą i kapsułkami bez problemu kupisz w sieciach księgarni, marketach i dużych sklepach internetowych. Tu zwykle nie trzeba się spieszyć, bo sprzedaje się je z magazynu, a nie w przedsprzedaży. Zanim jednak włożysz taki kalendarz do koszyka, odwróć pudełko i sprawdź gramaturę saszetek, rodzaj kawy i skład. Jeśli wśród składników jest aromat, a o pochodzeniu ziaren nie ma ani słowa, płacisz głównie za pudełko i okienka.